Aperir le menu principal

Papiamento (o Papiamentu) es un lingua official de le insulas Caribe que esseva colonias de Nederland: Aruba, Bonair, Curasau, e San Marten. Illo es un lingua creol que es derivate del linguas portugese e espaniol, con contributiones de lingua nederlandese, lingua anglese, linguas arahuac, e linguas de Africa Occidental. Le nomine del lingua es de papear ("confabular", "confabulation") de portugese.

Papiamento
Lingua extincte
Nomine native: Papiamentu
instantia de: lingua[*], lingua creol, lingua moderne[*], lingua natural[*]
subclasse de: Upper Guinea Creoles[*]
parte de: Portuguese-based creole languages[*], Spanish-based creole languages[*]
Create per: {{{creator}}} in {{{data}}}
Contexto: {{{contexto}}}
Parlate in: {{{statos}}}
Regiones:Parlate in: {{{region}}}
Periodo: {{{periodo}}}
Personas: 319 000, 321 300, 20 000, 115 000
Scriptura: alphabeto latin
Typologia: {{{typologia}}}
Phylogenese:


 
  
   
    
     
      
       

Statuto official
Nationes: nulle
Regulate per: [[]]
Codices de position
ISO 639-1
ISO 639-2 pap
ISO 639-3 pap
Glottolog papi1253
LinguistList [1]
Linguasphere 51-AAC-be
IETF ID pap
SIL {{{sil}}} 
SIL {{{sil2}}}
Wikimedia ID pap
Extracto in lingua
Declaration universal del derectos del homine - Art.1
{{{extracto}}}
Le Patre Nostre
{{{extracto2}}}
Translitteration
{{{translitteration}}}
ABCEilandenLocatie.PNG
categoria principal: Category:Papiamento

Papiamento habe duo systemas de ortographia. In Aruba, on usa un ortographia que es plus proxime le ortographia original in portugese, espaniol, o nederlandese. In le altere insulas, on usa un ortographia plus proxime al pronunciation. Pro iste ration, on dice "papiamentu" in loco de "papiamento". Hic, le exemplos usa le secunde ortographia.

VocalesModificar

  • A - [ɑ] como A in interlingua; multo curte ante L e U.
  • E - [e] como E in interlingua; [ɪ] como I in anglese "in" ante X.
  • È - [æ] como A in anglese "cat"
  • I - [i] como I in interlingua; como I in anglese "in" in alcun parolas de nederlandese; [j] como Y in anglese "yes" in diphthongos (ia, ie, io, iu, ai, ei, oi).
  • O - [o] como O in interlingua.
  • Ò - [ɒ] como O in anglese "not".
  • U - [u] como U in interlingua; [w] como W in anglese "when" in diphthongos (ua, ue, ui, uo, au, eu, ou).

ConsonantesModificar

  • B - [b] como B in interlingua.
  • C - ante I o E, [s] como S; [k] como C in interlingua in altere casos.
    • CH - [tʃ] como CH in anglese o espaniol.
    • CI ante altere vocales - [ʃ] como CH in charme in interlingua.
  • D - [d] como D in interlingua.
    • DJ - [dʒ] como J in anglese John.
  • G - ante I o E, [h] como H in anglese; [g] como G in interlingua in altere casos.
    • GU ante I o E, [g] como G in interlingua.
  • H - [h] como H in anglese.
  • J - [j] como I in io in interlingua.
  • K - [k] como K in interlingua.
  • L - [l] como L in interlingua.
  • M - [m] como M in interlingua.
  • N - [n] como N in interlingua; [ŋ] como NG in anglese al fin de un syllaba o parola.
  • Ñ - [ɲ] como Ñ in espaniol o NI in interlingua.
  • P - [p] como P in interlingua.
  • Q - [k] como C; solmente usate ante I o E; ma le uso de K es preferite.
  • R - [ɾ] como R in anglese.
  • S - [s] como S in interlingua.
    • SH - [ʃ] como X como CH in charme in interlingua.
    • SI ante altere vocales - [ʃ] como como CH in charme in interlingua in alcun casos.
  • T - [t] como T in interlingua.
  • V - [f] como F in interlingua in alcun parolas de nederlandese; [b] como B in interlingua in alcun parolas de espaniol; como V in interlingua in alcun parola de anglese.
  • W - [w] como W in anglese.
  • X - [ks] como X in interlingua.
  • Y - [j] como Y in io in interlingua.
  • Z - [z] como Z in interlingua.
    • ZJ - [ʒ] como J in interlingua.

AccentoModificar

  • In parolas que fini in un vocale, le accento es al syllaba ante le syllaba ultime.
  • In parolas que fini in un consonante, le accento es al syllaba ultime, excepte pro alcun parolas de espaniol que fini in -er in papiamento, ma fini in -re in espaniol. In iste casos, le accento es al syllaba ante le syllaba ultime.
  • Si un parola non seque iste regulas, le vocal accentuate es indicate per un accento (´).
  • Parolas interrogative habe sempre un accento.
  • Verbos de duo syllabas non habe un accento clar.

SubstantivosModificar

  • Papiamento habe duo articulos, que precede le substantivo:
    • E - le
    • Un - un
  • Illo habe etiam multe altere determinantes, que son identic al pronomines in basso.
  • Le plural es indicate per suffixo -nan al substantivo.
    • Il debe notar que -nan non es usate in omne caso, ma solmente quando on ha besonio de clari le plural.
  • Generalmente, si on vole indicar le sexo de un persona o animal, on junge le parolas pro "homine" e "femina" post le substantivo:
    • Yiu muhé - filia
    • Yiu homber - filio
    • Mucha muhé - infante feminin
    • Mucha homber - infante masculin

PronominesModificar

  • Mi - io
  • Bo - tu
  • É - ille, illa, illo
  • Nos - nos
  • Boso - vos
  • Nan - illes, illas, illos
  • Le pronomines non cambia quando on usa los como un objecto o post un preposition. Ma, pro indicar le "objecto indirecte" (dative), le pronomine es suffixate al verbo:
    • Mi ta dunabo - Io da a te
    • Bo ta bisami - Tu dice a me
  • Le pronomine é, quando on usate lo como un objecto "directe" (accusativo), es etiam suffixate al verbo:
    • Me ta tum'é - Io prende lo
    • Me ta cumpr'é - Io compra lo
  • Le duo regulas precedente pote esser combinate:
    • É ta dunam'é - Ille da lo a me
    • É ta duna'élé - Ille da lo a illa
  • sub accento, mi deveni ami, e bo deveni abo.
  • É non es usate como un pronomine indefinite:
    • Ta yobi hopi - Il pluve multo
  • Le pronomines reflexive son le identic como le pronomines simple, o on pote junger mes :
    • mi mes, bo mes,... nan mes - io mesme, tu mesme,... se mesme
  • Pro indicar mutualitate, usa otro:
    • Nan ta odio otro - Illos odia le un le altere

PossessionModificar

  • Le determinantes de possession son identic parolas como le pronomines, juncte ante le objecto possedite, excepte que on usa su in loco de é.
  • Señor su, Señora su - usate pro politessa in loco de su simple.
  • Le pronomines de possession son di plus le pronomine:
    • É ta di mi - Illo es le mie
  • Pro di é, on usa di djé.

Pronomines interrogativeModificar

  • Pronomines interrogative include:
    • cuá - qual
    • - que
    • kén, kénde - qui
    • cón - como
    • únda - ubi
    • cuántu - quante
    • pakíko - proque
  • Iste pronomines normalmente comencia le phrase.
  • Papiamento non habe un sol parola pro "quando". In su loco, illo usa expressiones plus exacte:
    • kí ora? - que hora?
    • kí dia? - que die?
    • kí tempu? - que tempore?
    • kí aña? - que anno?
  • Si un question non habe un pronomine interrogative, le ordine es identic como phrases affirmante:
    • Bo ta bai cas. - Tu vade a casa.
    • Bo ta bai cas? - Tu vade a casa?

AdjectivosModificar

  • Adjectivos non cambia, e illos generalmente seque le substantivo.
  • Le comparation de adjectivos es simple:
    • bunita - belle
    • mas bunita - plus belle
      • É ta mas bunita cu mi - Illa es plus belle que me
    • di mas bunita - le plus belle
    • mashá bunita - multo belle
    • casi bunita - quasi belle

NegationModificar

  • Negation in papiamento es indicate per no, ponite ante le parola negate.
  • Papiamento permitte le uso de negationes duple:
    • Me no tin nada - Me habe nihil.

AdverbiosModificar

  • Adverbios seque le verbos que illos altera, ma precede le adjectivos que illos altera.
  • Exemplos de adverbios de tempore:
    • awor, awe, ayera, paden, etc.
  • Exemplos de adverbios de modo:
    • bon, malu, mihó, pió, etc.
  • Exemplos de adverbios de quantitate:
    • muchu, poco, basta, mas, menos, etc.

PrepositionesModificar

  • Formulas de preposition seque communmente le parolas que illos altera. Exemplos de prepositiones:
    • di - de
    • cu - con; etiam usate pro "e" con personas, e pro "que" e "qual".
    • na - a (un cosa)
    • cerca - a (un persona)
    • den - in
    • pa - pro
    • for - de (al externe)
    • dilanti - ante
    • tras - post

Ligamines externeModificar